toggle

MENU GŁÓWNE

Publikacje książkowe PDF Drukuj Email

Wyzwolić moc lektury. Aksjologiczno-dydaktyczny sens dziełaWyzwolić moc lektury. Aksjologiczno-dydaktyczny sens dzieła, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2004.

Podjęte w pracy rozważania zmierzają do nakreślenia pewnego obrazu współczesnej sytuacji edukacyjnej. Najzwięźlej dałoby się go przedstawić w postaci trzech tez:

1. W kulturze społeczeństw euroatlantyckich, wkraczających w postindustrialną fazę rozwoju, dokonują się istotne przemiany, opatrywane łącznym mianem przełomu postmodernistycznego. Jego bodaj najbardziej symptomatycznym rysem jest kryzys światopoglądu (upadek „wielkich narracji"). Kryzys ten nie jest wynikiem jakiejś współczesnej „mody na nihilizm", lecz stanowi konsekwencję wielowiekowych procesów towarzyszących rozwojowi cywilizacyjnemu. Odciska on swe piętno na funkcjonowaniu zarówno społeczności, jak też poszczególnych jednostek. W jego obliczu przed szkołą stają dwa podstawowe zadania: a) dopomaganie młodzieży w zaspokajaniu egzystencjalnego „głodu sensu"; b) przygotowanie jej do życia w ponowoczesnym świecie, w którym narasta świadomość relatywnego charakteru wszelkich prawd, norm i wartości.

2. W realizacji tych zadań szczególną rolę może odegrać edukacja literacka. Nawiązując do myśli Diltheya (nieobcej także Heglowi czy Ingardenowi), należałoby uznać, iż dzieła literackie zdolne są komunikować sensy światopoglądowe. Pogląd taki daje się z powodzeniem bronić, o ile nie pojmuje się w sposób sprymitywizowany ani światopoglądu (sprowadzając go do synonimu ideologii politycznej), ani komunikowania (uznając, iż polega ono na bezpośrednim artykułowaniu jakichś „prawd" o świecie). Przyjąć by należało, jak proponuje Kmita, iż wchodzące tu w rachubę komunikowanie dokonuje się głównie za pośrednictwem fikcyjnej rzeczywistości przedstawionej i polega na dostarczaniu – przezierających niejako przez ową rzeczywistość – pewnych wizji świata (wizji tego, jak urządzony jest świat i jak funkcjonuje w nim człowiek), konstytuujących takie lub inne wyobrażenia o relacjach, zachodzących między wartościami „życiowymi" a wartościami światopoglądowymi. Różnorodność tych wizji, a także rozmaity ich stosunek do upowszechnionych społecznie religijnych czy filozoficznych przekazów światopoglądowych i fundowanych na nich przeświadczeń na temat powiązań zachodzących między wskaza¬nymi rodzajami wartości (apologetyczny, krytyczny, problematyzujący) - sprawia, że dzieła sztuki literackiej zdolne są zarówno do utrwalania, jak też do przeobrażania przekonań światopoglądowych odbiorcy (podsuwając mu alternatywne porządki wartości lub prowokując go do samodzielnej aktywności aksjotwórczej). Co więcej, dzieła te dysponują mechanizmami decydującymi o znacznej skuteczności oddziaływania na owego odbiorcę (źródła tej skuteczności poddane zostały pogłębionej analizie).

3. Jest rzeczą niezmiernej wagi, aby w procesach edukacyjnych umiejętnie była wyzwalana moc oddziaływania utworów literackich i aby utwory te możliwie najlepiej były wykorzystywane w celu wspomagania rozwoju osobowości uczniów. W prezentowanej pracy zostały sformułowane pewne postulaty zmierzające w tym kierunku. Przede wszystkim jednak uznano konieczność zmiany „filozofii" kształcenia literackiego. Wziąwszy pod uwagę wskazane uprzednio zadania szkoły, uznano potrzebę dostosowania doboru lektury i sposobów pracy nad nią do wyszczególnionych przez Kohlberga stadiów rozwoju duchowego uczniów (przedkonwencjonalnego, konwencjonalnego i postkonwencjonalnego). Wysunięty został mianowicie – nawiązujący do propozycji rozwijanych w pracach Lecha Witkowskiego – postulat uformowania edukacji literackiej w taki sposób, by możliwe było trójetapowe kształtowanie świadomości ucznia, które umownie charakteryzowano tu jako proces przechodzenia od kultury niekwestionowalnych Prawd i Zasad Moralnych > poprzez kulturę stopniowego otwierania się na Inność > ku „kulturze ironii" (określenie R.Rorty’ego). Punktem docelowym edukacji staje się w tym ujęciu wyrabianie u jednostki postawy autorefleksyjnego dystansu wobec własnych przekonań aksjologicznych i własnego poglądu na świat, zdolności do ustawicznej autokreacji oraz otwartości na Inność, której towarzyszy przeświadczenie, że odmienność nie jest utrapieniem społeczeństwa, lecz wyrazem jego bogactwa.

Spis treści

WPROWADZENIE. Dlaczego w szkole naucza się literatury?

ROZDZIAŁ I. Światopogląd

1. Pojęcie światopoglądu

2. O niektórych trudnościach w prowadzeniu badań naukowych nad funkcjonowaniem społecznych i indywidualnych przekonań światopoglądowych

3. Rola światopoglądu w życiu społeczności i jednostek

4. Światopogląd a osobowość

5. Przemiany światopoglądu a przeobrażenia kulturowych standardów osobowości

6. Pojęcie „światopoglądu" a podstawowe kategorie spisu treści procesów edukacji kulturowej

ROZDZIAŁ II. Literatura a światopogląd

1. Czy dzieło literackie może komunikować sensy metafizyczne i wpływać na przekonania światopoglądowe odbiorców?

2. Sensy metafizyczne a wartości estetyczne dzieła literackiego

3. Formy uobecniania się światopoglądowych sensów dzieła literackiego

4. Dzieło literackie jako narzędzie utrwalania i przekształcania światopoglądu odbiorców

5. O niektórych źródłach skuteczności oddziaływania utworów literackich na przekonania światopoglądowe odbiorców

6. Interpretacja a oddziaływanie utworu literackiego

7. Literatura a przemiany światopogląd

ROZDZIAŁ III. Edukacja literacka w dobie kryzysu „wielkich narracji"

1. Wprowadzenie

2. Teleologiczne dylematy polonistyki szkolnej

3. Dylematy związane z doborem treści nauczania

4. Problem sposobów nauczania literatury

SŁOWO KOŃCOWE

WYKAZ PRAC CYTOWANYCH

INDEKS NAZWISK

 

 

Zegar

Kto jest teraz na stronie

Naszą witrynę przegląda teraz 56 gości 

Licznik odwiedzin

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterDzisiaj28
mod_vvisit_counterWczoraj12
mod_vvisit_counterW tym tygodniu40
mod_vvisit_counterW ostatnim tygodniu134
mod_vvisit_counterW tym miesiącu504
mod_vvisit_counterW ostatnim miesiącu543
mod_vvisit_counterWszystkie dni52126

Online (przez ostatnie 20 minut): 2
Twoje IP: 107.22.118.242
,
Dzisiaj: Wrz 25, 2017